Dù ai đi ngược về xuôi

                       Nhớ  ngày giỗ Tổ mồng Mười tháng Ba

   Chưa bao giờ người ta lại nhớ đến ngày giỗ Tổ như bây giờ. Đúng hơn là từ khi Nhà nước qui định ngày giỗ Tổ là ngày nghỉ chính thức từ năm 2008.

   Ngay từ đầu tháng ba âm lịch , người ta đã bàn về việc tổ chức ngày Mồng Mười Tháng Ba như thế nào rồi. Họp xóm , họp cụm dân cư bàn việc quyên góp sửa miếu thờ Thành Hoàng, bàn về việc tảo mộ, dẫy mả, thắp hương...Các bà thì bàn nhau về việc mua đồ cúng, "Trước thì kính chư vị thánh thần,sau thì con cháu được hưởng tàn". Lớp trẻ thì tranh nhau đi thuê dàn nhạc, thuê trại đám, chậm chân xóm khác sẽ thuê mất. Mà cúng xóm không có dàn nhạc thì buốn lắm.

    Rồi ngày Mồng Mười Tháng Ba cũng đến.Đêm hôm trước mọi thức mua về đã đầy đủ,các bà thức khuya nấu cúng.Người lớn thì làm gà vịt, nấu nướng trong bếp, trẻ con  gọt củ ,xắt rau, lột hành tỏi...Những câu chuyện làng, chuyện xóm cũng nở như bắp rang : chuyện nhà cửa con cái, chuyện làm ăn, chuyện đau ốm tang ma...Chưa bao giờ không khí giữa các bà , các chị thân mật ấm cúng như thế này.

    Tờ mờ sáng , các ông đã gánh đồ đi cúng.Nếu chậm chân xóm khác sẽ cúng trước ,mình phải đội lễ đứng chờ. Đợi người ta đọc hết bài văn cúng, rót rượu, thắp hương , cầu nguyện thì sốt ruột lắm...Xóm nào cũng tranh thủ đi sớm nên tất nhiên phải chờ. Không khí thành kính, thiêng liêng kéo dài trong khói hương nghi ngút. Chưa bao giờ các ông lại cùng một tâm nguyện chân thành như thế này...

   Cúng xong là đến lúc "hưởng tàn". Đây là lúc vui nhất. Già trẻ trai gái trong xóm cùng nhau tụ họp. Bàn ghế kê thành dãy trong rạp trại. Sổ  thu chi tính toán tiền quyên góp đánh máy rõ ràng treo ở góc trại. Dàn nhạc chơi bài chào khách. Mọi người ngồi vào bàn. Gắp cho nhau một miếng thịt, rót cho nhau một ly rượu...Đồ cúng cũng không có gì đặc sắc, vẫn là chả , ram , thịt gà, rau trộn , canh xương...nhưng mà "một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp " kia mà. Ông cán bộ ngồi cạnh ông nông dân, cô giáo viên ngồi cạnh cô bán gạo...Ai nấy đều cố gắng thể hiện sự chân thành, duyên dáng, tình thân ái của mình. Người hát hay, người hát dở đều được giới thiệu và chuyển mỉc đến tay. Không hát thì phát biểu vài câu  rồi chuyển cho người khác hát dùm. Ai được hát thay cũng lấy làm vinh dự lắm. Lâu lâu mới được dịp trổ tài ăn nói và khả năng văn nghệ nên ai cũng thấy mình được tôn trọng và cố gắng thể hiện cho thật tốt...

   Trần Đình Hượu khi bàn về văn hóa truyền thống của dân tộc ta có viết : "Tinh thần chung của văn hóa Việt Nam là thiết thực, linh hoạt , dung hoà". Tôi công nhận là ông ta chí lí. Người dân quê tôi đã biến ngày Giỗ Tổ Hùng Vương thiêng liêng, trang trọng ,xa vời thành ngày tảo mộ tiết Thanh Minh, ngày hội của xóm mình thật thiết thực, linh hoạt ,dung hòa biết bao...