TRÀNG GIANG (Huy Cận)
1.Tác giả Huy Cận (1919-2005)
-Là nhà thơ lớn, một trong những đại biểu xuất sắc của phong trào Thơ mới với hồn thơ ảo não.
- Thơ Huy Cận hàm súc, giàu chất suy tưởng, triết lí. 2.Tác phẩm: Xuất xứ : Trích trong tập“ Lửa thiêng”, là một trong những bài thơ tiêu biểu và nổi tiếng nhất của HC trước Cách mạng tháng Tám , viết trong tâm trạng buồn. Hoàn cảnh ra đời: Một buổi chiều thu năm 1939, tứ thơ Tràng giang đã hình thành khi Huy Cận đứng ở bờ nam bến Chèm nhìn ngắm cảnh sông Hồng mênh mông sóng nước, bốn bề bao la, vắng lặng và nghĩ về kiếp người nổi trôi. Bài thơ được hoàn thành sau 13 lần sửa bản thảo. Chủ đề: Ca ngợi vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên, thể hiện nỗi buồn cô quạnh của nhà thơ trước vũ trụ rộng lớn, trước một dòng sông mênh mông, xa vắng . Thể hiện lòng yêu nước thầm kín và tâm hồn nhạy cảm trước thiên nhiên , niềm khát khao giao cảm với đời Nhan đề và lời đề từ *Nhan đề : Tràng giang là một từ Hán Việt có nghĩa là sông dài, là một từ cổ nhưng theo cách diễn đạt mới, kết hợp với việc láy vần “ang” tạo âm hưởng vang xa +Lời đề từ: Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài - Chủ thể là con người: bâng khuâng và nhớ là động thái của chủ thể, con người bâng khuâng và nhớ nhung trước trời rộng sông dài Cảm xúc bâng khuâng, nhớ trước khung cảnh thiên nhiên rộng lớn (trời rộng, sông dài) - Chủ thể là tạo vật : trời rộng bâng khuâng nhớ sông dài cô cho thấy nỗi buồn phảng phất được gợi lên bởi sự xa cách, chia li giữa trời và sông . Thiên nhiên tạo vật cũng có linh hồn.
=> Ý nghĩa chung:Lời đề từ có sự giao thoa cả hai nghĩa ấy. Nó làm cho không chỉ chủ thể con người nhớ nhung mà sông núi đất trời cũng bâng khuâng nhung nhớ. Tâm trạng nhà thơ là niềm cảm thông,buồn sầu với nỗi buồn sông núi ẩn chứa một lòng yêu nước thầm kín. II.Đọc hiểu văn bản Khổ 1 : Nỗi buồn, nỗi cô đơn lẻ loi, nỗi sầu nhân thế của nhân vật trữ tình trước cảnh tràng giang mênh mông :
Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp
Con thuyền xuôi mái nước song song
Thuyền về, nước lại, sầu trăm ngả
Củi một cành khô lạc mấy dòng - Ba câu đầu mang đậm màu sắc cổ điển, vẽ lên hình ảnh con thuyền nhỏ nhoi, lênh đênh, trôi dạt trên dòng sông rộng lớn, mênh mông, gợi cảm giác buồn, cô đơn, xa vắng, chia lìa ( Chép thơ …)
+Con thuyền xuôi mái: buông trôi theo dòng nước->gợi sự trôi nổi +Thuyền về nước lại: vận động ngược chiều nhau->nỗi sầu chia li tan tác. +Củi một cành khô lạc mấy dòng->sự nhỏ nhoi, lạc loài cảnh sông nước mênh mang, hoang vắng nỗi buồn miên man không dứt và những kiếp người cơ cực, nổi trôi vô định. Âm điệu nhịp nhàng, trầm buồn, con thuyền buông trôi theo dòng nước .
=>Tương quan đối lập: không gian tràng giang bao la >< cảm giác cô đơn lẻ loi của con người trong trời đất
-Câu thứ tư mang đậm nét hiện đại với hình ảnh đời thường : cành củi khô trôi nổi gợi nên cảm nhận về thân phận của những kiếp người nhỏ bé, bơ vơ giữa dòng đời.
Khổ 2: Nhân vật trữ tình chìm sâu hơn vào tĩnh lặng, cô đơn , hiu quạnh trước cảnh vật :
Lơ thơ cồn nhỏ, gió đìu hiu
Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều
Nắng xuống, trời lên, sâu chót vót
Sông dài, trời rộng, bến cô liêu
Bức tranh tràng giang được hoàn chỉnh thêm với những chi tiết mới : cồn nhỏ, gió đìu hiu, cây cối lơ thơ, chợ chiều đã vãn, làng xa, trời sâu chót vót, bến cô liêu,… nhưng không làm cho cảnh vật sống động hơn mà càng chìm sâu vào tĩnh lặng, cô đơn, hiu quạnh với những tính từ
Chiều cao của đỉnh trời được chuyển hóa thành chiều sâu của vũ trụ. Đây là cách dùng từ sáng tạo . - Từ ngữ gợi cảm,nghệ thuật tạo hình - Nắng xuống trời lên sâu chót vót -Sông dài trời rộng bến cô liêu: sông dài trời rộng của tạo vật được mở ra theo chiều sâu hút mắt của cái nhìn ngang --> nỗi buồn mênh mông trải rộng cảm giác cô quạnh của con người trước không gian rộng lớn.Thiên nhiên hiu quạnh hoang vắng, buồn bã
Khổ 3 : Cảnh có thêm màu sắc nhưng chỉ càng làm cho lòng người buồn hơn, chia lìa hơn :
Bèo dạt