Bài 9 : TÂY TIẾN (Quang Dũng)
Hỏi : Em hãy giới thiệu những nét chính về tác giả và bài thơ?
Tác giả :Quang Dũng (1921-1988) là một nghệ sĩ đa tài nhưng lĩnh vực thành công nhất của là thơ. Thơ Quang Dũng là một hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa – đặc biệt là khi ông viết về người lính Tây Tiến và “xứ Đoài mây trắng” (Sơn Tây) của mình. Thơ Quang Dũng giàu chất nhạc, chất họa.
Hoàn cảnh ra đời: Tây Tiến là một đơn vị quân đội thành lập đầu năm 1947, có nhiệm vụ bảo vệ biên giới Việt Lào. Chiến sĩ Tây Tiến phần đông là thanh niên trí thức Hà Nội chiến đấu trong những hoàn cảnh rất gian khổ dọc theo hai bên biên giới Việt Lào , vô cùng thiếu thốn về vật chất , bệnh sốt rét hoành hành dữ dội. Tuy vậy, họ sống rất lạc quan và chiến đấu rất dũng cảm.
Quang Dũng gia nhập Tây Tiến 1947. Cuối năm 1948, ông chuyển sang đơn vị khác. Rời xa đơn vị cũ chưa bao lâu, tại Phù Lưu Chanh , Hà Đông, Quang Dũng viết bài thơ Nhớ Tây Tiến. Khi in lại , tác giả đổi tên bài thơ là Tây Tiến.
Chủ đề: Bài thơ đã khắc họa thành công hình tượng người lính Tây Tiến anh hùng mang vẻ đẹp lãng mạn đậm chất bi tráng trên nền cảnh núi rừng miền Tây hùng vĩ , dữ dội mà thơ mộng, mĩ lệ. Qua đó, nhà thơ ca ngợi hào khí tuổi trẻ Việt Nam buổi đầu kháng chiến chống Pháp.
Hỏi : Theo văn bản, bài thơ có bốn đoạn. Nêu ý chính của mỗi đoạn và chỉ ra mạch liên kết giữa các đoạn?
Cả bài thơ là một nỗi nhớ của Quang Dũng về một thời Tây Tiến. Bài thơ tự nó chia thành bốn đoạn. Mạch liên kết giữa các đoạn là mạch cảm xúc , là nỗi nhớ của nhà thơ. Kết cấu của bài thơ tuân theo lôgic của sự hồi tưởng : từ hiện tai trở về quá khứ rồi lại từ quá khứ trở về hiện tại.
Đoạn 1: Nhớ những cuộc hành quân gian khổ của đoàn quân Tây Tiến và khung cảnh thiên nhiên miền Tây hùng vĩ , hoang sơ và dữ dội.
Đoạn 2: Nhớ những kỉ niệm đẹp về tình quân dân trong đêm liên hoan và cảnh sông nước miền Tây thơ mộng.
Đoạn 3: Nhớ hình ảnh người lính Tây Tiến lãng mạn và bi tráng.
Đoạn 4: Nhớ lời thề gắn bó với Tây Tiến và miền Tây.
Hỏi : Nét đặc sắc của bức tranh thiên nhiên được vẽ ra ở đoạn thơ thứ nhất ? Hình ảnh đoàn quân Tây Tiến được vẽ ra trên nền cảnh thiên nhiên ấy như thế nào?
Cảm xúc chủ đạo xuyên suốt bài thơ là một nỗi nhớ khôn nguôi về cuộc đời chiến binh. Đoạn thơ đầu tái hiện bức tranh thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, hoang sơ và dữ dội nhưng vô cùng mĩ lệ, trữ tình trên chặng đường hành quân gian khổ trong cảm xúc nhớ chơi vơi về một thời Tây Tiến :
-Bốn câu thơ đầu là nỗi nhớ về sông Mã, nhớ rừng núi Tây Bắc hoang vu,đầy sương núi và hơi đá với những địa danh xa lạ trên chặng đường hành quân để lại những ấn tượng khó quên trong lòng người Tây Tiến :
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi.Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi.Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi…đêm hơi”
“ Nhớ chơi vơi” là nỗi nhớ không xác định rõ không gian và thời gian trào dâng thành tiếng gọi thiết tha không kìm nén nỗi : “Tây Tiến ơi !” tạo cảm xúc chủ đạo cho toàn bài thơ. Nhớ về Tây Tiến là nhớ về sương núi và hơi đá man dại, heo hút. Hình ảnh thơ lạ ,có sự hài hòa giữa nét thực và ảo cho ta thấy hiện thực gian khổ và tâm hồn lãng mạn của người lính : “sương lấp đoàn quân mỏi” “ hoa về trong đêm hơi”. Điệp từ “nhớ”, điệp vần “ơi” tạo nên một âm hưởng thiết tha, sâu lắng, ngậm ngùi. Những địa danh “Sài Khao”, “Mường Lát” xa lạ tô đậm sự hoang vắng, heo hút của miền đất này.
-Bốn câu thơ tiếp theo là nỗi nhớ về con đường hành quân gian khổ qua bao dốc cao, vực sâu hiểm trở :
“Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm. Heo hút cồn mây súng ngửi trời.Ngàn thước lên cao …xa khơi”
Thủ pháp đối lập được sử dụng triệt để, những câu thơ như bẻ đôi ra diễn tả độ cao của núi, độ sâu của vực. Điệp từ “dốc”, “ngàn thước” kết hợp với từ láy giàu giá trị tạo hình “ khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút,…” đã thể hiện thành công sự hiểm trở dữ dội của núi đèo miền Tây. Cụm từ nhân hóa “