ĐẤT NƯỚC
(Trích trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm)
Em hãy giới thiệu những nét chính về tác giả và bài thơ?
Tác giả :Nguyễn Khoa Điềm ( 1943) thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành thời kì chống Mỹ cứu nước. Thơ ông hấp dẫn người đọc bởi sự kết hợp giữa xúc cảm nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước , con người Việt Nam
Hoàn cảnh ra đời: Bài “Đất nước” được trích trong phần đầu của chương V, trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm. Bản trường ca này được tác giả hoàn thành ở chiến khu Trị Thiên năm 1971, in lần đầu năm 1974. Tác phẩm viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ đô thị vùng tam chiếm miền Nam về non sông, đất nước, về sứ mệnh của thế hệ mình, xuống đường đấu tranh chống đế quốc Mĩ xâm lược.
Chủ đề: Đoạn thơ thể hiện cảm nhận mới mẻ và phát hiện sâu sắc của tác giả về đất nước, từ đó nhấn mạnh tư tưởng : “Đất Nước của Nhân dân”.
Đoạn trích thể hiện sự cảm nhận và lí giải của Nguyễn Khoa Điềm về đất nước. Hãy chia bố cục, gọi tên nội dung trữ tình từng phần và tìm hiểu trình tự triển khai mạch cảm xúc và suy nghĩ của tác giả.
Đoạn trích thể hiện sự cảm nhận mới mẻ và lí giải sâu sắc của Nguyễn Khoa Điềm về đất nước .Đoạn thơ gồm hai phần:
Phần 1: Theo mạch thơ trữ tình chính luận, tác giả tự đặt ra và trả lời câu hỏi: Đất nước có từ bao giờ? ( Từ đầu đến “Đất nước có từ ngày đó”) Và Đất nước là gì? (tiếp đó đến “Làm nên Đất Nước muôn đời”)
Phần 2: Từ những tiền đề ở phần 1, nhà thơ tiếp tục suy nghĩ: Vậy , ai đã làm nên Đất nước ?
Trình tự triển khai mạch cảm xúc của tác giả tuôn chảy một cách tự nhiên , khá chặt chẽ nhưng cũng rất phóng túng. Đoạn thơ mở đầu bằng những định nghĩa say sưa về Đất nước. Tiếp theo đó là sự hình dung về đất nước qua chiều dài của lịch sử - thời gian, qua bề rộng của không gian – địa lí và qua chiều sâu văn hóa – phong tục , lối sống , tính cách , tâm hồn của con người Việt Nam với một niềm tự hào sâu sắc. Từ ba bình diện này, lời thơ hào hứng giàu chất suy tư hướng đến tư tưởng chủ đạo : “Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân”.
Trong phần đầu của đoạn trích( từ đầu đến “Làm nên đất nước muôn đời”), tác giả đã cảm nhận về đất nước trên những phương diện nào? Cách cảm nhận của tác giả có gì khác so với các nhà thơ cùng viết về đề tài này?
A- Phần đầu đoạn trích thể hiện sự cảm nhận mới mẻ và lí giải sâu sắc của Nguyễn Khoa Điềm về đất nước qua những vẻ đẹp được phát hiện ở chiều sâu trên nhiều bình diện: lịch sử, địa lí, văn hóa,…và suy nghĩ về trách nhiệm của mỗi người đối với đất nước:
a. 9 câu đầu: Đất nước có từ bao giờ ? (Sự cảm nhận mới mẻ của nhà thơ về cội nguồn của đất nước)
Mở đầu đoạn trích là giọng thơ nhẹ nhàng thủ thỉ như những lời tâm tình kết hợp với những hình ảnh thơ bình dị gần gũi đưa ta về với cội nguồn của đất nước. Đất nước không phải là một khái niệm trừu tượng mà là những gì thật gần gũi thân thiết trong đời sống hằng ngày của mỗi con người.
“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa … mẹ thường hay kể
Đất nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc”
Đất nước đã có từ lâu đời, từ trước khi ta sinh ra. Lịch sử lâu đời của đất nước không được cắt nghĩa bằng sự nối tiếp của các triều đại hay các sự kiện lịch sử mà bằng những câu thơ gợi nhớ đến những truyền thuyết xa xưa: Trầu cau, Thánh Gióng,… Đất nước thật ra rất thân thuộc và gần gũi, có thể được cảm nhận ngay trong cuộc sống của mỗi gia đình, mỗi con người, trong câu ch cổ tích mẹ kể, miếng trầu của bà, cây tre trước nhà , ngôi nhà mình ở, hạt gạo ta ăn,…
Đất nước còn là những phong tục tập quán lâu đời đến nay vẫn còn hiện hữu :
Đất nước gắn bó với tập quán bới tóc sau đầu, với với lối sống thủy chung của ông bà cha mẹ.
“Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Hình ảnh búi tóc sau đầu là biểu hiện nét đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam ngày xưa , nhất là những phụ nữ