CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ ( NGUYỄN TUÂN )
a. Kiến thức :
- Đặc điểm chính của hình tượng nhân vật Huấn Cao : Cốt cách của một nghệ sĩ tài hoa; khí phách của một trang anh hùng nghĩa liệt; vẻ đẹp trong sáng thiên lương của một con người trọng nghĩa khinh tài.
- Quan niệm về cái đẹp, và tấm lòng yêu nước kín đáo của Nguyễn Tuân.
- Xây dựng tình huống truyện độc đáo; tạo không khí cổ xưa; bút pháp lãng mạn và nghệ thuật tương phản; ngôn ngữ giàu tính tạo hình.
b. Kĩ năng
- Đọc hiểu một truyện ngắn hiện đại ( phát triển theo nhiều hướng khác nhau : sự kiện độc đáo , bất ngờ, phi cốt truyện …;dung lượng nhỏ, lát cắt của cuộc sống ; kết cấu không theo trật tự tự nhiên ; có sự đan xen, thâm nhập về mặt loại hình giữa các thể loại giàu tính kịch, giàu tính trữ tình, giàu chất tiểu thuyết,…)
- Phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự.
BÀI HỌC
1. Tìm hiểu chung a) Tác giả
Nguyễn Tuân ( 1910 – 1987 ) sinh ra trong một gia đình nhà nho khi Hán học đã tàn. Ông là một nghệ sĩ tài hoa, uyên bác, có cá tính độc đáo. Nguyễn Tuân sáng tác ở nhiều thể loại nhưng đặc biệt thành công ở thể loại truyện ngắn và tùy bút.
b) Tác phẩm Chữ người tử tù rút từ tập truyện ngắn Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân, “một tác phẩm đạt gần đến độ toàn thiện, toàn mĩ” (Vũ Ngọc Phan).
2. Tìm hiểu chi tiết :
a) Nội dung :
- Nhân vật Huấn Cao :
+ Mang cốt cách của một nghệ sĩ tài hoa ( có tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp ); /có khí phách của một trang anh hùng nghĩa liệt ( có tính cách hiên ngang bất khuất của một vị thủ lĩnh nghĩa quân, vào tù vẫn cố tình tỏ ra một thái độ khinh bạc đến điều khi chưa hiểu thái độ biệt đãi khác thường của viên quản ngục, ung dung cho chữ mặc dù hôm sau phải lên kinh chịu án tử hình.) ; /sáng ngời vẻ đẹp trong sáng của những người có thiên lương ( không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ, chết chém chẳng sợ mà lại mềm lòng trước một tấm lòng tri kỉ, sẵn sàng cho chữ viên quản ngục khi hiểu được tấm lòng biệt nhỡn liên tài của ông )
+ Vẻ đẹp tài hoa, khí phách hiên ngang, thiên lương trong sáng của Huấn Cao kết tinh trong cảnh cho chữ - một cảnh tượng xưa nay chưa từng có. Ở đó, ánh sáng, cái đẹp, cái thiện, nhân cách cao cả của con người đã chiến thắng, tỏa sáng trước bóng tối, sự nhơ bẩn, cái ác và sự bạo tàn.
=> Qua hình tượng Huấn Cao, Nguyễn Tuân muốn khẳng định cái đẹp là bất diệt, cái tài và cái tâm, cái đẹp và cái thiện không thể tách rời; thể hiện lòng yêu nước thầm kín, thể hiện sự trân trọng những giá trị tinh thần của dân tộc.
- Nhân vật Quản ngục : có sở thích cao quí , biết say mê và quí trọng cái đẹp, biết cảm phục tài năng, nhân cách và biệt nhỡn liên tài.
=> Qua nhân vật này, nhà văn muốn nói : trong mỗi con người đều ẩn chứa tâm hồn yêu cái đẹp, cái tài. Cái đẹp chân chính, trong bất cứ hoàn cảnh nào vẫn giữ được phẩm chất, nhân cách.
b) Nghệ thuật :
- Tạo dựng được một tình huống truyện độc đáo, đặc sắc : cuộc gặp gỡ và mối quan hệ éo le, trớ trêu giữa viên quản ngục và Huấn Cao ( nhằm thể hiện được chủ đề tác phẩm; giúp nhân vật bộc lộ tâm lí, tính cách; tạo cho tác phẩm một mâu thuẩn có tính kịch khá rõ đối lập giữa niềm khát khao xin chữ và thái độ khinh bạc …)
- Sử dụng thành công thủ pháp đối lập, tương phản ( hai nhân vật đối lập về bình diện xã hội, tri âm trên bình diện nghệ thuật; cảnh cho chữ đối lập giữa bóng tối và ánh sáng, cái đẹp và sự nhơ bẩn, nhem nhuốc, đối lập giữa thiên lương và tội ác, ) .
- Xây dựng thành công nhân vật Huấn Cao – con người hội tụ nhiều vẻ đẹp.
- Ngôn ngữ góc cạnh, giàu hình ảnh, có tính tạo hình, vừa cổ kính (dựng lại vẻ đẹp của cảnh cũ người xưa, mọi sự vật đều được gọi bằng cái tên của thời ấy ) vừa hiện đại ( cách thuật kể gắn liền với bút pháp tả thực; con mắt quan sát tinh tường kết hợp với óc phân tích sắc sảo ).
c) Ý nghĩa văn bản :
Chữ người tử tù khẳng định và tôn vinh sự chiến thắng của ánh sáng, cái đẹp, cái thiện và nhân